ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ ΚΑΙ ΧΩΡΟΧΡΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΧΕΣ…Μερικές σκέψεις από το 3ο Μάθημα του Παναγιώτη Μητροπέτρου για τον Παρμενίδη
Διαβάζοντας τον Παρμενίδη αισθανόμαστε την γοητεία, που εξασκούν οι φιλοσοφικές λέξεις του, που διαπερνούν το εκπληκτικό ποίημά του, το συντεθειμένο σε δακτυλικό εξάμετρο, όπως η Ιλιάς και η Οδύσσεια.
«ἀγένητον ἐὸν καὶ ἀνώλεθρόν ἐστιν,
οὗλον μουνογενές τε καὶ ἀτρεμὲς ἠδὲ τελεστόν·
οὐδέ ποτ’ ἦν οὐδ’ ἔσται, ἐπεὶ νῦν ἔστιν ὁμοῦ πᾶν,
ἕν, συνεχές» (απόσπασμα 8, στίχοι 3-6).
[Το όν είναι αγένητο και ανώλεθρο, ολόκληρο και μοναδικό και ακλόνητο και τέλειο. Και ούτε ήταν κάποτε ούτε θα είναι, διότι τώρα είναι όλο μαζί (ενν. συγχρόνως), ένα και συνεχές].
«οὐδὲ διαιρετόν ἐστιν, ἐπεὶ πᾶν ἐστιν ὁμοῖον·
οὐδέ τι τῇ μᾶλλον, τό κεν εἴργοι μιν συνέχεσθαι,
οὐδέ τι χειρότερον, πᾶν δ’ ἔμπλεόν ἐστιν ἐόντος.
τῷ ξυνεχὲς πᾶν ἐστιν» (απόσπασμα 8, στίχοι 22-25).
[Ούτε το ον μπορεί να διαιρεθεί, διότι ολόκληρο είναι ομοιογενές. Ούτε είναι εδώ περισσότερο (παρά εκεί), κάτι το οποίο θα το εμπόδιζε να έχει συνοχή, ούτε (κάπου αλλού) (είναι) κάτι λιγότερο, αλλά το σύμπαν είναι πλήρες από το όν. Με αυτό (δηλ. με το όν) συνέχεται το παν].
Το όν, λοιπόν, είναι αγένητο, δηλαδή δεν έχει γίνει από κάτι άλλο, που υπήρχε προηγουμένως. Και ταυτοχρόνως δεν υπόκειται σε όλεθρο. «Όλεθρος» είναι το προσωκρατικό αντίστοιχο της μεταγενέστερης «φθοράς». Ό,τι γίνεται, κατ’ ανάγκην φθείρεται. Ενώ ό,τι δεν γίνεται, δεν φθείρεται κατ’ ανάγκην.
Κατά τον Παρμενίδη το όν είναι πάντοτε σε διαρκή ενεστώτα χρόνο, σε χρόνο δηλαδή που υποδηλώνει την αιωνιότητα. Διότι η αιωνιότητα είναι ένα διαρκές παρόν, ενώ η χρονικότητα προϋποθέτει παρελθόν, παρόν και μέλλον. Γι’ αυτόν τον λόγο, το ον δεν υπήρχε, αλλά ούτε θα υπάρξει. Απλώς υπάρχει συνεχώς, είναι ένα και είναι συνεχές.
Εάν υπήρχε εποχή, κατά την οποία δεν υπήρχε το όν, τότε θα καταλήγαμε στο συμπέρασμα, ότι το όν προέκυψε από την ανυπαρξία. Αυτό όμως είναι άτοπο, διότι κατά τον Παρμενίδη η ανυπαρξία δεν υπάρχει. Μόνον το υπαρκτό υπάρχει. Για τον ίδιο λόγο δεν είναι ποτέ δυνατόν να υπάρξει εποχή, κατά την οποία δεν θα υπάρχει το όν, διότι και σε αυτή την περίπτωση θα καταλήγαμε στο άτοπο συμπέρασμα, ότι το όν θα περιέλθει σε κατάσταση ανυπαρξίας, η οποία όμως αποκλείεται αξιωματικά από τον Παρμενίδη.
Κατά τον Παρμενίδη, όλη η πραγματικότητα είναι ένα και μοναδικό πράγμα, και με σύγχρονη ορολογία είναι ένα ενιαίο και αδιαίρετο χωροχρονικό συνεχές, που δεν έχει επάνω και κάτω, ούτε δεξιά και αριστερά, ούτε εδώ και εκεί, ούτε μέσα και έξω, ούτε πριν και μετά.
Η Θεωρία της Σχετικότητας στηρίζεται στο γεγονός, ότι ο κοσμικός χώρος στο σύνολό του δεν είναι Ευκλείδειος τριών διαστάσεων, αλλά υπακούει στην μαθηματική λογική μιας άλλης γεωμετρίας, εκείνης της τετραδιάστατης Γεωμετρίας του Riemann. Ο παράδοξος αυτός Χώρος Riemann είναι το περίφημο χωροχρονικό συνεχές, που χαρακτηρίζεται αυστηρά ως άτμητος και αδιαίρετος. Εάν με κάποιον πλαστό και υποκειμενικό τρόπο τον τμήσουμε, τότε τα παραγόμενα μέρη του δεν παρουσιάζουν καμμιά ιδιότητα ίδια με τον αρχικό Χώρο του Riemann . Αυτό σημαίνει, ότι, εάν το διαιρέσουμε σε χώρο και χρόνο, τότε ούτε ο σκέτος χώρος ούτε ο σκέτος χρόνος περιγράφουν την Συμπαντική πραγματικότητα.
Ως χαρακτηριστικό και ρεαλιστικό παράδειγμα αναφέρουμε το αλάτι. Οι ιδιότητές του είναι γνωστές, εφόσον είναι βρώσιμο και νοστιμίζει τα φαγητά μας. Εάν όμως διαιρέσουμε το μόριο του αλατιού (NaCl) στα συστατικά του, τότε και το Νάτριο (Na) και το Χλώριο (Cl) είναι δύο δραστικά δηλητήρια, που δεν σχετίζονται επ’ ουδενί με την μεταξύ τους ένωση.
Ο αστροφυσικός Μάνος Δανέζης στο βιβλίο του «Σπάζοντας τον Καθρέφτη» (Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα 2023) γράφει μεταξύ άλλων:
«Για την Νευροφυσιολογία, η αισθητή υλική πραγματικότητα, σε οποιοδήποτε επίπεδο, αποτελεί ένα matrix, δηλαδή μια ψεύτικη εικόνα, την οποία δημιουργεί η ανθρώπινη φυσιολογία μέσω των εγκεφαλικών διαδικασιών. Εκεί έξω στο πραγματικό Σύμπαν δεν υπάρχουν χρώματα, ήχοι και ακούσματα, μυρωδιές, γεύσεις, τα προϊόντα δηλαδή των αισθήσεων. Εκεί έξω στο πραγματικό Σύμπαν υπάρχει μόνο ένα πρωταρχικό αόρατο συνεχές συμπαντικό γεγονός (το λεγόμενο χωροχρονικό συνεχές), κομμάτια του οποίου, όταν προσλαμβάνονται από τα αισθητήρια όργανα μεταφέρονται μέσω των εγκεφαλικών νευρώνων σε διαφορετικά εγκεφαλικά κέντρα, μέσα στα οποία σχηματίζονται, οι εικόνες της όρασης, οι μουσικές νότες, οι γεύσεις, οι οσμές, η αίσθηση της αφής».