Κάποιες κρίσεις..για την ποίηση του Άγγελου Σικελιανού
Γράφει η Νίκη Μιχαήλ Κατσικάδη
Είναι γεγονός ότι η ποίηση του Άγγελου Σικελιανού με την μοναδικότητά της στάθηκε ορόσημο για τα ελληνικά γράμματα και γι’ αυτό το έργο του αποτιμήθηκε ευμενώς σε όλες τις Ιστορίες της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Ενώ υπάρχουν πολλές αναλύσεις των επιμέρους έργων του. Και ιδιαίτερα του «Αλαφροϊσκιωτου». Για τον «Λυρικό Βίο» του Άγγελου Σικελιανού θα καταθέσω εδώ σημαντικές κρίσεις σπουδαίων ιστορικών της λογοτεχνίας μας.
Ο πανεπιστημιακός καθηγητής Π.Δ. Μαστροδημήτρης γράφει ότι: «Ο Άγγελος Σικελιανός (1884-1951) είναι ποιητής ελληνολάτρης και ελληνοκεντρικός. Στοχαστικός και λυρικός. Ο λυρισμός αποτελεί την βαθύτερη ουσία της ποίησής του. Ο λυρισμός αποτελεί την βαθύτερη ουσία της ποίησής του. Γενικά το έργο του Σικελιανού αποτελεί λυρική έκφραση της ελληνικής πολιτισμικής παράδοσης. Οι μεγάλες ποιητικές του συνθέσεις αποτελούν καθολικούς κοσμοθεωρητικούς οραματισμούς με επίκεντρα την ελληνική μυθική ιδέα».
Οι πανεπιστημιακοί καθηγηταί Φαίδων και Γλυκερία Μπουμπουλίδου επισημαίνουν: «Ο Άγγελος Σικελιανός με το ποιητικό του έργο σημειώνει ιδιαίτερο σταθμό στην πορεία του νεοελληνικού ποιητικού λόγου. Για την γλωσσική μορφή των έργων του ο ποιητής αντλεί το υλικό του από την αστείρευτη πηγή της δημοτικής παραδόσεως, ενώ η στιχουργία του καλύπτει ευρύ φάσμα δοκιμών με ποικιλία, που ανάγεται σ’ ολη την κλίμακα, από την παραδοσιακή χρήση μέτρων, στίχων και στροφικών συστημάτων ως την καλλιέργεια του ελεύθερου στίχου με ιδιαίτερα προσωπικά γνωρίσματα» και λίγο πιο κάτω συμπληρώνουν: «ο οίστρος που κινεί την έμπνευση του Σικελιανού, παρά τις διακυμάνσεις των τρόπων της μετουσίωσής του στην ποιητική δημιουργία, έχει πάντα ως κέντρο την σύζευξη των στοιχείων της ελληνικής παραδόσεως και την έξαρση της ιδέας του Ελληνισμού. Κι αυτό πρέπει να αναγνωρισθεί ότι το επέτυχε με το πλούσιο λυρικό του έργο».
Η πανεπιστημιακή καθηγήτρια Μαρία Μιρασγέζη κρίνει: «Σταθμός αληθινός για τα ελληνικά γράμματα στάθηκε ο Άγγελος Σικελιανός. Δημιουργός μεγαλόστομος, χείμαρρος λυρισμού, με την ευφορία που καταπλήσσει όποιον σκύψει στο πλούσιο έργο του. Πότε προσιτός, πότε απρόσιτος, πότε γήινος και πότε ουράνιος, κοντά στην προγονική κληρονομιά, αρχαία και νεοελληνική, τον μύθο και το δημοτικό τραγούδι, λάτρης της όμορφης ελληνικής φύσης, λάτρης του Λαού και λάτρης της όμορφης ελληνικής φύσης, λάτρης του Λαού και προπάντων, με την καρδιά γεμάτη Ελλάδα, μας χάρισε μια ποίηση που μας θαμπώνει».
Ο ιστορικός της λογοτεχνίας μας Λίνος Πολίτης σημειώνει: “Η παράδοση της Επτανησιακής Σχολής είναι ζωντανή μέσα του και σ’ αυτήν ακριβώς οφείλεται η βαθύτατη αίσθηση και η γνώση που είχε ο Σικελιανός της λαϊκής γλώσσας στην απόλυτη καθαρότητά της, ακόμη και η οικείωσή του με τις ξένες λογοτεχνίες, και προπάντων με την ιταλική”.
O Mario Vitti πάλι αποφαίνεται: “Ο Σικελιανός διακατέχεται από μια έμφυτη αποστροφή προς την εξαθλίωση του ανθρώπου, την κατάπτωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και από μια μεγάλη και ανεξάντλητη λύπη για τον πόνο του ανθρώπου, που κατατρέχει την ανθρωπότητα. Είναι αλήθεια ότι ο πόνος αυτός πολλές φορές, ιδιαίτερα στα κείμενα που επιδιώκει την έκφραση των μεταφυσικών του αγωνιών, περιγράφεται υπερβολικά γενικά και αόριστα. Ωστόσο, στις ευτυχέστερες στιγμές της ποιητικής του έμπνευσης, γύρω στο 1935, ο Σικελιανός κατορθώνει να εξισορροπήσει τις δημιουργικές του δυνάμεις”.
Τέλος ο σπουδαίος ιστορικός της λογοτεχνίας μας Κ.Θ. Δημαράς επισημαίνει: “Στην λυρική παραγωγή του Σικελιανού παρατηρείται ένας λόγος σφιχτός, γεμάτος μεγαλοπρέπεια και ισορροπία, ένας στίχος δεμένος, αυτοπειθαρχημένος μέσα στις εξωτερικές ελευθερίες που παίρνει συχνά. Οι καινούργιες τεχνοτροπίες στη Δύση ως και ο υπερρεαλισμός δεν τον άφησαν αδιάφορο: χωρίς να υποταχτεί σ’ αυτές τις αφομοίωσε μέσα στο νόημα της ελληνικής παράδοσης, πολλαπλασιάζοντας έτσι τις δυνατότητες του λόγου”.
Καταθέσαμε κρίσεις για το ποιητικό έργο του Άγγελου Σικελιανού, βεβαίως και υπάρχουν πολλές περισσότερες το ίδιο διθυραμβικές. Ο χρόνος όμως δεν εξαρκεί για να τις αναφέρουμε. Ίσως αυτό να γίνει με κάποια άλλη ευκαιρία.