Οι διαφορές στη Θεολογία ου Πλάτωνα και του Αριστοτέλη
Αυτός ήταν ο τίτλος της, όπως πάντα, πολύ ενδιαφέρουσας διάλεξης του γνωστού σε όλους μας κ. Παναγιώτη Μητροπέτρου, την Παρασκευή 28 Μαρτίου 2025, στην μεγάλη αίθουσα του Λαϊκού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Θα περιοριστώ όπως πάντα, αναγκαστικά σε πολύ λίγα σημεία τα ουσιώδη.
Ο Θεός λοιπόν κατά τον Πλάτωνα είναι Δημιουργός. Αυτή η λέξη εχρησιμοποιείτο για τους τεχνίες και κατασκευαστές. Την πήρε ο Πλάτων και την ανέβασε στην κορυφή του Σύμπαντος και έτσι καθιερώθηκα οι λέξεις: Δημιουργός και Δημιουργία να σημαίνουν την δημιουργία του Κόσμου. Στις ξένες γλώσσες δεν αποδίδεται το νόημα αυτής της σύνθετης λέξεως.
Για τον Πλάτωνα επίσης τα στοιχεία του Σύμπαντος ήταν 2 τρίγωνα: Το τρίγωνο που προκύπτει εάν χωρίσουμε διαγωνίως ένα τετράγωνο και το τρίγωνο που προκύπτει εάν χωρίσουμε στη μέση ένα ισοσκελές τρίγωνο. Από αυτά τα δύο τρίγνωα προκύπτουν τα 5 στερεά: Το τετράεδρο, δηλαδή η πυραμίς που αντιπροσωπεύει τα πυρ, το εξάεδρο, το οκτάεδρο, το εικοσίεδρο για τη γη και τον αέρα και το δωδεκάεδρο που αντιπροσωπεύει την πεμπτουσία, δηλαδή την Πέμπτη ουσία που είναι αόρατη λόγω της λεπτότητάς της του αιθέρα.
Η Γεωμετρία λοιπόν και όχι ο αριθμός ήταν η βασική επιστήμη γιαυτό και η επιγραφή «Ουδείς αγεωμέτρητος εισήτω» στην Ακαδημία.
Βεβαίως στη Θεολογία του Πλάτωνα οι Θεοί του Ολύμπου και όλοι οι άλλοι δεν ήταν παρά προσωποποιήσεις των ενεργειών και των δυνάμεων της Φύσεως δηλαδή δημιουργήματα του ενός και μόνου δημιουργού.
Ένα χαριτωμένο παράδειγμα παρατίθεται στον Φαίδρο όπου γίνεται λόγος για τον Βορέαν που άρπαξε μια νύμφη την Ορύθεια ενώ εκείνη έπαιζε με τις φίλες της. Λέει λοιπόν ο Σωκράτης με την συνηθισμένη του απλότητα αλλά και σοφία! «Λοιπόν εγώ νομίζω Φαίδρε ότι η κοπέλα πλησίασε στην άκρη του γκρεμού και εκεί φύσηξε και έπεσε». Προφανών κάπως έτσι δημιουργήθηκαν και οι άλλοι μύθοι για τους Θεούς.
Στον Αριστοτέλη Θεός είναι ο Νούς ο οποίος νοεί τον εαυτό του εφόσον βέβαια δεν υπάρχει τίποτε άλλο έξω από τον εαυτό του. Είναι το ακίνητον κινούν και είναι ακίνητο γιατί βεβαίως η κίνηση προϋποθέτει χώρο εκεί που είναι αδιανόητο για το Όλον, εφ’ όσον σημαίνει όρια κάτι που δεν συνάδει με την απειρία του Όντος.
Μετά το πέρας της διαλέξεως, διατυπώθηκαν και ερωτήσεις από το κοινό που ήταν πολυπληθές, όπως πάντα, προκειμένου να ακούσουν τον κ. Μητροπέτρο, με τη γνωστή γλαφυρότητα και παραστατικότητά του, αλλά όπως είπε και ο ίδιος το σημαντικό είναι ο καθένας να μελετά και να ερευνά μόνος του γιατί κανείς, όσο καλός δάσκαλος να είναι, είναι αδύνατον να μεταδώσει όλη την γνώση, όπως κανένας γεωργός δεν μπορεί να κάνει τους σπόρους να φυτρώσουν σε ακαλλιέργητο χωράφι. Έτσι όλα αυτά, ομιλίες, διαλέξεις, παρουσιάσεις, ξεναγήσεις, δεν είναι παρά κεντρίσματα για τη δική μας αυτενέργεια. Μόνο έτσι γινόμαστε και εμείς οι μικροί δημιουργοί κατ’ εικόνα και ομοίωση του Δημιουργού μας. Γιατί μόνο εμείς ως άνθρωποι είμαστε πλασμένοι γι’ αυτό ακριβώς.
Βαρβάρα Τσιάλτα