Σήμερα, ένας καθηγητής μου από το Γυμνάσιο μού θύμισε κάτι που είχα γράψει πριν από τρία χρόνια:
“Το τελευταίο εκβάν”
Δεν έχω αντισυμβατική συμπεριφορά, ούτε η εναντίωσή μου στον Δημοσθένη σχετίζεται με την εχθρική του ρητορική απέναντι στους Μακεδόνες.
Αλλά η άποψη, “προς γαρ το τελευταίον εκβάν, έκαστον των πριν υπαρξάντων κρίνεται” (γιατί καθετί από όσα προηγήθηκαν κρίνεται ανάλογα με το τελικό αποτέλεσμα), με βρίσκει, χρόνια τώρα, διαφωνούντα.
Η ερμηνεία που δίνω, και που με ενοχλεί αφάνταστα, είναι ότι κάποιος μπορεί στην ζωή του να είναι φαύλος, διεφθαρμένος, ανήθικος, να έχει κάνει τα μύρια όσα, εάν όμως στα τελευταία του αλλάξει, όλα τα προηγούμενα διαγράφονται, ως μη γενόμενα!
Αλήθεια “κύριε Δημοσθένη”, ο πατριώτης σου ο Αλκιβιάδης σε ποια περίοδο της ζωής του βρισκόταν στο “τελευταίο εκβάν”;
Γιατί, πήγε με τους Σπαρτιάτες, μετά με τους Πέρσες, και ξαναγύρισε στους Αθηναίους… Σε ποια φάση λοιπόν ενήργησε έτσι ώστε να ξεχαστούν οι προδοτικές του ενέργειες, και να αποκατασταθεί στην συνείδηση των Αθηναίων, οι οποίοι στην συνέχεια πάλι τον εξόρισαν;
Ας έρθουμε όμως στην σύγχρονη εποχή.
Όταν είχε προταθεί ο Τσιριμώκος για Πρόεδρος της Βουλής, οι εφημερίδες της αντιπολίτευσης έγραφαν, από το “βουνό” Πρόεδρος της Βουλής! Σε μερικούς μήνες το Παλάτι τον προωθούσε για Πρωθυπουργό.
Λίγο αργότερα, ο μεταμελημένος Γεωργαλάς, από το “βουνό” και αυτός προερχόμενος, είχε αναλάβει να μας πείσει ότι έπρεπε η δημοκρατία να μπει στον “γύψο”.
Στις μέρες μας βλέπουμε πολιτικούς να απαξιώνονται μεταξύ τους και την άλλη μέρα να γίνονται ομοτράπεζοι. Πρωτοκλασάτα κομματικά στελέχη, διατελέσαντες χρόνια Υπουργοί, να έχουν για “τελευταίο εκβάν” την ανάμιξή τους σε σκάνδαλα…
Δεν είναι όμως μόνον οι επώνυμοι και οι προβεβλημένοι που έχουν φωτεινό ή σκοτεινό “τελευταίο εκβάν”.
Η άλλη ήταν “Εξώλης και Προώλης”, και στα τελευταία της θέλησε να εξαγνιστεί. Μεταμορφώθηκε αναδρομικά σε Μητέρα Τερέζα.
Να γι’ αυτό με ενοχλεί αυτό το απόφθεγμα.
Δεν μπορείς κύριε να είσαι ο άρχων της ανηθικότητας, και λίγο πριν το τέλος, τότε που πηγαίνεις για καλή ψυχή, να εξασφαλίζεις επιδέξια την υστεροφημία σου, και να καθαγιάζονται όλα τα προηγούμενα ανομήματά σου.
Δεν μπορείς μια ζωή να πίνεις το αίμα των υποτακτικών σου, και επειδή φοβάσαι το “επέκεινα”, στο “τελευταίο σου εκβάν”, να χαρίζεις εκτάσεις σε μοναστήρια, να κάνεις μεγαλόσταυρους, και να συμμετέχεις σε αγαθοεργίες, προσδοκώντας ευνοϊκή “κρίση”.
Μπορεί να λέει ο λαός μας, “τα στερνά τιμούν τα πρώτα”, εγώ όμως διατηρώ σοβαρές επιφυλάξεις.
Πιο πολύ με εκφράζει η άποψη του Τάσου Λειβαδίτη:
“Γι’ αυτό σου λέω πρέπει να βρεις έναν άλλο τρόπο να ξεχωρίζεις τους ανθρώπους, όχι να περιμένεις την πράξη, είναι τότε αργά”.
Μετά το τηλεφώνημα το ξανασκέφτηκα:
“το τελευταίο εκβάν, σήμερα”
Το “τελευταίο εκβάν” δεν είναι πια φιλοσοφικό απόφθεγμα. Είναι πολιτικό πλυντήριο. Έχει μετατραπεί σε εργαλείο πολιτικής αμνήστευσης.
Χώρες ή ηγέτες που επί χρόνια υπονομεύουν θεσμούς, καταπατούν δικαιώματα ή αμφισβητούν κανόνες, κρίνονται τελικά όχι από την διαδρομή τους αλλά από μια τελευταία, κίνηση.
Μια κίνηση που παρουσιάζεται ως δήθεν πατριωτική, μια επίκληση στο λαϊκό αίσθημα, και την οποία θέλουν να κρίνουμε μόνο αυτήν. Να εμφανιστεί ως αποκατάσταση της νομιμότητας, ως δήθεν δικαίωση της δημοκρατίας.
Στις μέρες μας, βλέπουμε ανάλογες στρατηγικές να επαναλαμβάνονται, όπως στην πρόσφατη κίνηση του Τραμπ στην Βενεζουέλα: μια θεαματική ενέργεια που θέλει να καθαρίσει την Ιστορία και να εμφανιστεί ως υπεράσπιση του έθνους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παίρνουμε το μέρος του Μαδούρο ή των πολιτικών επιλογών του.
Με αυτό τον τρόπο επιχειρούν να ξαναγράψουν ολόκληρη την πορεία τους. Όχι ως ευθύνη, αλλά ως άλλοθι. Κι έτσι, το τέλος δεν κρίνει τα πριν, τα καταπίνει.
Όταν όμως η Ιστορία κρίνει μόνο το τέλος, τότε η διαδρομή παύει να έχει ηθικό βάρος, η ευθύνη γίνεται αναλώσιμη, και τα εγκλήματα “ξεπλένονται” στο όνομα της σταθερότητας.
Γι’ αυτό και σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ, το ερώτημα δεν είναι ποιο θα είναι το τελευταίο εκβάν, αλλά αν έχουμε το θάρρος να κρίνουμε τους ανθρώπους και τις εξουσίες εν κινήσει, πριν το τέλος τους προσφέρει μια βολική λύτρωση.