Από όλους τους φόβους ο κυρίαρχος, ο πιο οικουμενικός, ο πιο συνυφασμένος με την ανθρώπινη φύση (τα ζώα δεν έχουν συναίσθηση του εαυτού τους) είναι ο φόβος του θανάτου. Χρησιμοποιώντας το σύγχρονο κλισέ θα έλεγα ότι είναι «η μητέρα όλων των φόβων». Ο 55ος Ψαλμός το λέει κατηγορηματικά «4 Η καρδία μου καταθλίβεται εντός μου, και φόβος θανάτου έπεσεν επ’ εμέ. 5 Φόβος και τρόμος ήλθεν επ’ εμέ, και φρίκη με εκάλυψε».
Ο πασίγνωστος, και στην Ελλάδα, Αμερικανός ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας Ίρβινγκ Γιάλομ έχει δηλώσει ότι από τα συμπτώματα της ασθένειας των πελατών του κανένα δεν είναι πιο διαβρωτικό και συνάμα παραμελημένο, από τον τρόμο του θανάτου: τον φόβο των ανθρώπων ότι το προσωπικό τους σύμπαν θα εξαφανιστεί για πάντα σε μία μαύρη τρύπα, στο απόλυτο κενό.
Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων φοβάται τον θάνατο. Δεν το φοβούνται μόνο «οι ορθώς φιλοσοφούντες», κατά τον Πλάτωνα, όπως είδαμε στην προηγούμενη ενότητα και οι άνοες. Οι ήρωες δεν εξαιρούνται, φοβούνται και εκείνοι τον θάνατο. Αλλά μολονότι τον φοβούνται δεν διστάζουν να θυσιαστούν. Και εκεί ακριβώς είναι το μεγαλείο τους!
Κάθε τόσο, διαβάζω στον τύπο τα αποτελέσματα κάποιας έρευνας που έγινε για τα πιο πιθανά μέχρι τα πιο απίθανα πράγματα. Για παράδειγμα: πόσο συχνά σκέπτονται οι άνδρες το σεξ; Αναπάντεχη (για τις γυναίκες) έρχεται η απάντηση των ερευνητών: κάθε δύο λεπτά! Υπάρχει, άραγε, κάτι που όλοι οι άνθρωποι, χωρίς εξαίρεση, σκεπτόμαστε ακόμη πιο συχνά, έστω και ασυνείδητα; Ναι, είναι ο φόβος του θανάτου!
Από αυτοάμυνα ίσως, όχι μόνο δεν μιλάμε για τον θάνατο αλλά ούτε καν τον σκεπτόμαστε. Η πρόοδος της επιστήμης με την καλύτερη υγεία και τα περισσότερο χρόνια που μας χαρίζει αυξάνει την ψευδαίσθηση αθανασίας, που έχουμε όλοι οι θνητοί. Όμως αυτή η φουσκωμένη ψευδαίσθηση έχει ένα κακό: μεγαλώνει τον φόβο μας για τον θάνατο και μας δυσκολεύει περισσότερο να τον δεχθούμε.
Ήδη από την παιδική μας ηλικία η σκέψη του υφέρπει, σαν φιδάκι που έχει φωλιάσει στο μυαλό μας και κάνει βόλτες στις στοές του. Ο εαυτός μας, εν αγνοία μας, υψώνει άμυνες γύρω του για να προστατευτεί από τον φόβο μας αυτόν. Αναπόφευκτα, αυτές οι άμυνες, που περισσότερο διαισθανόμαστε παρά αντιλαμβανόμαστε, έχουν επηρεάσει την διαμόρφωση του χαρακτήρα μας.
Ο Επίκουρος τόνιζε ότι οι ανησυχίες για τον θάνατο, στους περισσότερους ανθρώπους, δεν είναι συνειδητές. Μπορούμε όμως να τις ανιχνεύσουμε από μεταμφιεσμένες εκδηλώσεις, όπως για παράδειγμα την ακραία θρησκευτικότητα, την μανιώδη κατανάλωση, την συγκέντρωση πλούτου και την τυφλή αρπακτικότητα για εξουσία και τιμές.
Καταλήγοντας, είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα, η σκέψη του θανάτου είναι πάντοτε παρούσα και μας τυραννά.
(Απόσπασμα από το βιβλίο του Άρη Γαβριηλίδη «ΘΝΗΤΟΣ ΚΑΙ ΕΥΤΥΧΗΣ. Πώς να αντιμετωπίσεις τον φόβο του θανάτου και να χαίρεσαι την ζωή»
Διάθεση: Βιβλιοπωλεία «Γραφίδα», Ελ. Βενιζέλου 188, Κερατσίνι, «Library», πλατεία Δροσιάς, και στο τηλ 6944536395).