Δραπετσώνα και Καισαριανή δεν ήταν όπως τις είχα φανταστεί
Θυμάμαι έναν ανιψιό μου που όταν ήρθε στην Αθήνα ήθελε να γνωρίσει και τις Τζιτζιφιές. Είχε ακούσει ότι εκεί σύχναζαν ρεμπέτες και πίστευε ότι θα τους έβλεπε μπροστά του.
Κάτι αντίστοιχο, σε πιο ήσυχη μορφή, συνέβη και με εμένα.
Άκουγα ένα αφιέρωμα στον Μίκη Θεοδωράκη και, κάπου ανάμεσα στα τραγούδια και τις μνήμες, σκέφτηκα πόσο συχνά δημιουργούμε μέσα μας εικόνες για τόπους και ανθρώπους, που κουβαλούν κάτι ξεχωριστό.
Έτσι, χωρίς να το επιδιώξω, μου ήρθαν στον νου η Δραπετσώνα και η Καισαριανή.
Γιατί υπάρχουν τόποι που τους γνωρίζεις πριν τους περπατήσεις. Έτοιμες εικόνες, φτιαγμένες από τραγούδια, αφηγήσεις, σκόρπιες λέξεις που έχουν κολλήσει κάπου βαθιά στο είναι σου.
Την Δραπετσώνα και την Καισαριανή τις είχα μάθει σαν τόπους ιερούς, με βαριά μνήμη, σχεδόν απρόσιτους, όπου η ιστορία στεκόταν ακόμη ζωντανή.
Η Δραπετσώνα ήταν για μένα καμινάδες και ιδρώτας, προσφυγιά και πείσμα. Φωνές από τραγούδια που μιλούσαν για φτώχεια αλλά και αξιοπρέπεια, για ανθρώπους που άντεξαν.
Ώσπου γνώρισα εκείνον τον άνθρωπο, έναν Δραπετσωνίτη, ασθενή μου, κουρασμένο, που όμως μιλούσε με μια ανεπιτήδευτη ελαφρότητα για τις ώρες που περνούσε στην Τρούμπα. Δεν ταίριαζε με αυτό που εγώ είχα φανταστεί ότι θα τον περιέβαλε. Δεν ήταν σύμβολο, ήταν άνθρωπος, με αδυναμίες, με νυχτερινές ιστορίες, με μια ζωή που δεν χωρούσε εύκολα στο “ιερό” που είχα φτιάξει στο μυαλό μου. Κι εκεί, χωρίς να το καταλάβω, ράγισε κάτι από το αφήγημά μου.
Η Καισαριανή πάλι ήταν αλλιώς. Εκεί η μνήμη είχε άλλο βάρος. Εκτελέσεις και αγώνες, μια γειτονιά που την ένιωθες να στέκει σαν μνημείο.
Κι όμως, όταν ήρθα στην Αθήνα, τα βράδια που ανεβαίναμε στην Καισαριανή για φαγητό, οι ταβέρνες γέμιζαν γέλια, φωνές, ποτήρια που τσούγκριζαν. Οι δρόμοι φωτίζονταν ζεστά, οι παρέες στα τραπέζια, και η ζωή, η απλή, η καθημερινή ζωή, απλωνόταν πάνω από την ιστορία σαν ένα ήσυχο πέπλο. Δεν την ακύρωνε, αλλά την έκανε να μοιάζει πιο ανθρώπινη, πιο κοντινή.
Κάπως έτσι κατέληξα πως οι τόποι δεν είναι ποτέ μόνο αυτό που λένε τα τραγούδια ούτε μόνο αυτό που γράφουν τα βιβλία. Είναι και όσα ζουν οι άνθρωποι κάθε μέρα, αυτά που δεν γίνονται στίχοι.
Κι ίσως εκεί να κρύβεται η αλήθεια τους: όχι στο μεγαλείο που τους αποδίδουμε από μακριά, αλλά στην μικρή, αντιφατική, απρόβλεπτη ζωή που συνεχίζεται μέσα τους.
Κι έτσι έμεινα με μια ανάμνηση διπλή. Από την μία, οι εικόνες που είχα πλάσει εγώ. Κι από την άλλη, εκείνες που τις διέψευδαν, όχι για να τις σβήσουν, αλλά για να τις προσγειώσουν. Για να μου θυμίζουν πως ακόμα και οι “ιεροί” τόποι είναι ανθρώπινοι.
Νίκος Καρβουνάς
Πνευμονολόγος