Ρομπότ και ανθρωπιά

Χόρευε στον ρυθμό του Μάικλ Τζάκσον και είχα ξεχάσει πως ήταν μηχανή.

Οι κινήσεις του, με εκείνη την παράξενη χάρη που κάνει τα πράγματα να μοιάζουν ζωντανά. Έγερνε το σώμα του προς τα πίσω, λύγιζε τα γόνατα, γλιστρούσε στο πάτωμα.

Τον βλέπαμε στην τηλεόραση και γελούσαμε με θαυμασμό. Για λίγα λεπτά, του είχαμε χαρίσει κάτι που δεν του ανήκε: μια ψευδαίσθηση ψυχής.

Ύστερα ήρθαν τα σκαλιά.

Ένα μικρό λάθος μόνο. Ένα παραπάτημα σχεδόν ανθρώπινο, και σωριάστηκε απότομα κάτω μ’ έναν κούφιο μεταλλικό ήχο που μας έκανε να παγώσουμε. Όμως ξαναγελάσαμε. Από αμηχανία ίσως. Από εκείνο το ένστικτο που έχει ο άνθρωπος να γελά μπροστά στην πτώση.

Μετά πλησίασε κάποιος να το σηκώσει.

Όχι… να το μαζέψει.

Δεν έσκυψε με την φυσική τρυφερότητα που έχει το χέρι όταν ακουμπά έναν άνθρωπο που έχει πέσει. Δεν το πήρε αγκαλιά, δεν το στήριξε στους ώμους, δεν του χάιδεψε το κεφάλι όπως κάνουμε σ’ ένα παιδί που έχει χτυπήσει. Το άρπαξε από το χέρι και το έσυρε στο πάτωμα σαν χαλασμένο αντικείμενο.

Και τότε, χωρίς να το περιμένω, ένιωσα έναν κόμπο στον λαιμό.

Μου ήρθε στον νου ο Έκτορας. Το σώμα του δεμένο πίσω από το άρμα του Αχιλλέα, να σέρνεται στην σκόνη, όχι γιατί πονούσε πια, ο θάνατος είχε ήδη κάνει την δουλειά του, αλλά γιατί η ταπείνωση συνεχίζεται ακόμη κι όταν τελειώσει η ζωή. Ίσως τελικά αυτό να φοβόμαστε περισσότερο οι άνθρωποι: όχι τον θάνατο, αλλά τον τρόπο που αλλάζει το βλέμμα των άλλων πάνω μας.

Γιατί όσο το ρομπότ χόρευε, το κοιτούσαμε σαν κάτι σχεδόν ανθρώπινο. Του δίναμε αξία, παρουσία, μια παράξενη μορφή ύπαρξης. Μόλις έπεσε, έγινε πράγμα. Μέταλλο. Βάρος. Κάτι που έπρεπε απλώς να μετακινηθεί από την μέση.

Και σκέφτηκα πως το ίδιο συμβαίνει συχνά και με τους ανθρώπους.

Όσο στεκόμαστε όρθιοι, όσο κινούμαστε, μιλάμε, γελάμε, παράγουμε φως, οι άλλοι μας περιβάλλουν με προσοχή, με ενδιαφέρον, με μια μορφή αγάπης. Μα όταν πέσουμε, από αρρώστια, από ηλικία, από ήττα ή από θάνατο, κάτι αλλάζει απότομα στην γλώσσα του κόσμου. Το σώμα γίνεται “το σώμα”. Το όνομα γίνεται ανάμνηση. Η παρουσία γίνεται βάρος.

Κι όμως, λίγα λεπτά πριν, υπήρχε χορός.

Τελικά, ψυχή δεν είναι μόνο αυτό που έχει κάποιος μέσα του. Είναι κι ο τρόπος που τον κοιτάζουν οι άλλοι. Η στοργή, η αγάπη που του προσφέρουν όσο κινείται ακόμη μέσα στον κόσμο.

Και ίσως ο πραγματικός πολιτισμός να φαίνεται ακριβώς εκεί: στο πώς σηκώνεις αυτόν που έπεσε.

Νίκος Καρβουνάς

Πνευμονολόγος