Αναρωτηθήκαμε ποτέ γιατί πολλοί καλλιτέχνες (γλύπτες, ζωγράφοι, συνθέτες κ.ά.) δημιουργούν έργα που απεικονίζουν ιδιαίτερα παράδοξα και συμβολικά έργα;
Θα προσπαθήσω να δώσω ερμηνεία σ’ αυτό τον «καλλιτεχνικό παράδοξο συμβολισμό» μέσω περιγραφικής ανάλυσης του περιεχομένου του εξαιρετικού πίνακα του διάσημου Ολλανδού ζωγράφου Ιερώνυμου Μπος (πραγματικό όνομα Ιερώνυμος φαν Άκεν), «Ίδε ο άνθρωπος».
Το «Ίδε ο άνθρωπος» είναι ένα πρώιμο έργο του Ιερώνυμου Μπος που απεικονίζει τον Χριστό παρουσία του Πόντιου Πιλάτου (αλλά ντυμένος ως Εβραίος Αρχιερέας), αναδεικνύοντας την τύφλωση και την ηθική ασχήμια του εξαγριωμένου πλήθους απέναντι στη θεϊκή πραότητα.
Στην «κεντρική σκηνή» του πίνακα αναδεικνύεται, σε όλο το μεγαλείο, το θέμα της θρησκευτικής υποκρισίας. Πρόκειται για ένα μοτίβο συνηθισμένο στα έργα του Μπος. Αυτός ο πίνακας όμως είναι πλούσιος και σε συμβολικά στοιχεία. Ο Μπος παρουσιάζει τον όχλο όχι ως συμπαγή μάζα, αλλά ως μια ομάδα γεμάτη αλλόκοτες, παραμορφωμένες φυσιογνωμίες που εκπροσωπούν την ανθρώπινη κακία και πνευματική τύφλωση.
Από τα χαρακτηριστικά εμβλήματα που ξεχωρίζουν είναι η κουκουβάγια (για τον Μπος* σύμβολο ηθικής τύφλωσης και σκοταδισμού) που εμφανίζεται σε μια κόγχη πάνω από τον Πιλάτο / Εβραίο Αρχιερέα, ενώ ένας τεράστιος βάτραχος κοσμεί την ασπίδα ενός στρατιώτη, υποδηλώνοντας την παρουσία του κακού. Οι διώκτες του Χριστού φέρουν εξωτικά ή ψευδο – ανατολίτικα τουρμπάνια και παράξενες πανοπλίες, παραπέμποντας στις συχνές απειλές της εποχής εναντίον της χριστιανοσύνης.
*Ενώ στην αρχαία Ελλάδα σύμβολο σοφίας, αλήθειας και σύνεσης
