ΑΝΑΠΟΔΑ ΒΗΜΑΤΑ. Η Ψηφιακή Πνευματική Θολοὐρα εξευτελίζει τον άνθρωπο

ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΠ. ΛΑΖΑΡΑΚΟΣ

Email: jlazarakosdim@yahoo.gr

Η Ψηφιακή Πνευματική Θολούρα, ή η Ψηφιακή Θολούρα του Μυαλού, ως μεταφραστική απόδοση του αγγλικού Digital Brain Fog ή digital fog, εξευτελίζει τελικά τον άνθρωπο.

O εξευτελισμός είναι η πράξη ή η κατάσταση κατά την οποία προσβάλλεται βαριά η αξιοπρέπεια, η υπόληψη ή η τιμή ενός ανθρώπου, φέρνοντάς τον σε πολύ δύσκολη, ντροπιαστική ή μειωτική θέση. Αυτό όμως είναι αλήθεια, ή έτσι αυθαίρετα το γράφω; Πάμε λοιπόν να το αναλύσουμε περιληπτικά, λόγω περιορισμένου χώρου.

Κατά την ΑΙ της Google, «Ο όρος «ψηφιακή πνευματική θολούρα» δεν ανήκει σε έναν συγκεκριμένο δημιουργό, καθώς δεν αποτελεί επίσημη ιατρική ή κλινική διάγνωση. Πρόκειται για έναν περιγραφικό και λαϊκό όρο (colloquial term) που γεννήθηκε οργανικά μέσα από την κοινότητα της ψυχολογίας, της νευρολογίας και της τεχνολογικής ευεξίας τα τελευταία χρόνια.

Χρησιμοποιείται ευρέως από γιατρούς, ψυχιάτρους (όπως η Marks Psychiatry που αναλύει εκτενώς το φαινόμενο) και ερευνητές για να περιγράψει τη γνωστική εξάντληση, τη διάσπαση προσοχής και το αίσθημα ¨θολωμένου μυαλού¨ που προκαλείται από την υπερβολική έκθεση σε οθόνες, τον καταιγισμό πληροφοριών και το διαρκές multitasking (η ταυτόχρονη ενασχόληση με δύο ή περισσότερες εργασίες).

Αν και ο ακριβής συνδυασμός των λέξεων δεν πιστώνεται σε ένα άτομο, η βάση του προέρχεται από:

Τον παραδοσιακό ιατρικό/εκλαϊκευμένο όρο ¨πνευματική θολούρα (brain fog), ο οποίος υπάρχει εδώ και δεκαετίες για να περιγράψει τη γνωστική κόπωση.

Τον όρο «Ψηφιακή Άνοια» (Digital Dementia), τον οποίο εισήγαγε το 2012 ο διάσημος Γερμανός νευροεπιστήμονας Dr. Manfred Spitzer, ανοίγοντας τον δρόμο για τη χρήση παρόμοιων όρων (όπως ψηφιακή κόπωση, ψηφιακό brain fog)».

Διαβάσαμε στη «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ» (Δευτέρα, 10 Αυγούστου 2026 22:45) τα εξής: «… Το θολωμένο μας μυαλό και 6 απροσδόκητες αιτίες για το πρόβλημα.

 Μπαίνετε με φόρα στο σαλόνι, αλλά ακινητοποιείστε αμέσως. Ο λόγος της επίσκεψης χάθηκε στο δρόμο. Τι ήρθατε να ψάξετε; Σε μια άλλη στιγμή, η συζήτηση κυλά ζωντανά, η έξυπνη ατάκα βρίσκεται ήδη στην άκρη της γλώσσας, αλλά οι κατάλληλες λέξεις απλώς αρνούνται να εμφανιστούν. Το αποτέλεσμα; Αμηχανία και εκνευρισμός.

Όταν αυτό το συναίσθημα παύει να αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό και ολόκληρη η καθημερινότητα μοιάζει τυλιγμένη σε μια μόνιμη, πυκνή ομίχλη, τότε η σκέψη παγιδεύεται. Αυτή ακριβώς η πνευματική κατάσταση περιγράφει την εμπειρία των ανθρώπων που έρχονται αντιμέτωποι με τη θολούρα στον εγκέφαλο…».

Μας πληροφορούν οι ειδικοί πως η παρουσίαση πληθώρας πληροφοριών και η πολύωρη έκθεσή μας σε ηλεκτρονικές οθόνες σε υπολογιστές, τηλέφωνα, τηλεοράσεις κ.λ.π.  μας προκαλεί θολούρα στο μυαλό. Επίσης μας είπαν πως αυτή η θολούρα του μυαλού μας υποβιβάζει τις ανθρώπινες δραστηριότητές μας στην οικογένεια, στην εργασία κ.λ.π. Άρα λοιπόν αφού μας αποδιοργανώνει μας αυξάνει την «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΡΟΠΙΑ» (social entropy – Kenneth D. Bailey, 1990 ).

Ορισμός, σύμφωνα με την επισκόπηση της ΑΙ/ Google: “Δανείζεται την έννοια της εντροπίας από τη φυσική και τη θερμοδυναμική, όπου η εντροπία μετρά την αταξία ενός συστήματος. Η κοινωνική εντροπία είναι η τάση των ανθρώπινων ομάδων και των κοινωνιών προς την αταξία, την αποδιοργάνωση και την απώλεια της δομής τους.

Στην κοινωνία: Δείχνει πόσο εύκολα μια οργανωμένη ομάδα, μια οικογένεια ή μια ολόκληρη κοινωνία χάνει τη συνοχή της όταν δεν υπάρχει συνεχής προσπάθεια και ενέργεια για τη διατήρηση της τάξης. Αποτέλεσμα: Χωρίς κανόνες, επικοινωνία και συνεργασία, τα κοινωνικά συστήματα οδηγούνται φυσικά σε σύγχυση και διάλυση και καταργείται η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΟΡΟΠΙΑ (Peter Tait, 1874)».

Και έφθασε η ώρα να αποκαλυφθεί η αιτία του τίτλου της παρούσας Στήλης «ΑΝΑΠΟΔΑ ΒΗΜΑΤΑ» που σε διάφορες εφημερίδες γράφτηκε ή γράφεται τουλάχιστον τα τελευταία 25 χρόνια. Αιτία της δημιουργίας του ο πολυβραβευμένος Ουρουγουανός συγγραφέας και δημοσιογράφος Εδουάρδο Γκαλεάνο, συγγραφέας του βιβλίου ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΑΝΑΠΟΔΑ.

«Πριν από εκατό τριάντα χρόνια η Αλίκη, αφού επισκέφθηκε τη χώρα των θαυμάτων, μπήκε σ’ έναν καθρέφτη για να ανακαλύψει τον κόσμο από την ανάποδη. Αν η Αλίκη ξαναγεννιόταν στις μέρες μας, δεν θα χρειαζόταν να περάσει πίσω από τον καθρέφτη, θα ήταν αρκετό να ρίξει μια ματιά έξω από το παράθυρο»

Ο Εδουάρδο Γκαλεάνο, αγανακτισμένος από την κατάφωρη κοινωνική αδικία καταγγέλλει τους διεθνείς οργανισμούς και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, καταδικάζει την εκμετάλλευση και την αδικία, υψώνει φωνή διαμαρτυρίας και καλεί τον καθένα μας σε εγρήγορση και δράση, δίνοντας ένα μήνυμα αισιοδοξίας και ελπίδας.

Στο διηνεκές του χρόνου πολλοί μιμήθηκαν τον Ουρουγουανό συγγραφέα, παραφράζοντας τον τίτλο του. Προσπάθησα κι εγώ να τον μιμηθώ εμπνευσμένος από αυτόν με τον τίτλο «ΑΝΑΠΟΔΑ ΒΗΜΑΤΑ». Δηλαδή τους ανθρώπους (κόσμος) που βαδίζει ΑΝΑΠΟΔΑ άλλοτε προς το ΣΥΝ και άλλοτε προς το ΠΛΗΝ.