Οι υποχρεώσεις της Ε.Ρ.Τ για τους ανήλικους

1) Η υποχρέωση των τηλεοπτικών σταθμών προστασίας των ανηλίκων και σήμανσης των εκπομπών προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων :

i) 15 παρ. 2 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει: Η Ραδιοφωνία και η τηλεόραση  υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους. Ο έλεγχος και η επιβολή των διοικητικών κυρώσεων υπάγονται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης. Ο άμεσος έλεγχος του Κράτους έχει ως σκοπό… το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας.

ii) 21 παρ .1 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει: «Η οικογένεια, ως θεμέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους, καθώς και ο γάμος, η μητρότητα και η παιδική ηλικία τελούν υπό την προστασία του Κράτους».

iii) 2 παρ. 3 εδ. β του Ν. 4173/ 2013, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ( που εφαρμόζεται και στην ιδιωτική τηλεόραση σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 1 α του Ν. 2328/1995), το οποίο ορίζει: «Οι οπτικοακουστικές υπηρεσίες που παρέχει η Ε.Ρ.Τ Α.Ε πρέπει να ανταποκρίνονται στην ποιοτική στάθμη που επιβάλλουν η κοινωνική της αποστολή και η πολιτιστική ανάπτυξη της Χώρας και να σέβονται ιδίως την αξία του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας».

iv) 3 παρ. 3 του Ν.4173/2013, το οποίο ορίζει: «οι ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές της Ε.Ρ.Τ Α.Ε ,καθώς και το περιεχόμενο των διαδικτυακών ιστοτόπων της, διέπονται από τις αρχές… του σεβασμού της προσωπικότητας, της προστασίας της νεότητας και της παιδικής ηλικίας…».

1 της ΥΑ 106/2019 το οποίο ορίζει: «Όλα τα τηλεοπτικά προγράμματα εκτός των διαφημιστικών μηνυμάτων (τηλεοπτικών διαφημίσεων) και των μηνυμάτων τηλεπώλησης, όπως αυτά ορίζονται στις περ . θ και ιβ του άρθρου 2 του π.δ. 109/2010 αντίστοιχα , κατατάσσονται σε πέντε  (5) κατηγορίες ανάλογα με το βαθμό δυσμενούς επίδρασης που μπορεί να έχει το περιεχόμενο τους στην προσωπικότητα και στην εν γένει σωματική, ηθική, πνευματική και ψυχική ανάπτυξη των ανηλίκων (προσώπων ηλικίας έως 18 ετών)

2 της ΥΑ 106/2019 το οποίο ορίζει: «Η επιλογή της προσήκουσας σήμανσης ενός προγράμματος αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη δυνατότητα άσκησης του γονικού ελέγχου .Βασικό κριτήριο για την επιλογή της προσήκουσας σήμανσης αποτελεί η ύπαρξη αντιστοιχίας μεταξύ περιεχομένου προγράμματος και ώρας μετάδοσης του, σε συνδυασμό με την πιθανή παρακολούθηση αυτού από ανηλίκους».

4 Πίνακας IV YA 106/2019, το οποίο ορίζει: «Η επιτρεπόμενη ώρα μετάδοσης προγραμμάτων με σήμανση 8 εναπόκειται στην ευχέρεια του παρόχου υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, αρκεί να μη μεταδίδεται σε ζώνη παιδικού προγράμματος, καθώς και τριάντα 30 λεπτά πριν και μετά την ζώνη αυτή… Η ζώνη παιδικού προγράμματος καθορίζεται από τον πάροχο υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων και προσδιορίζεται από τους εξής δύο παράγοντες α) την ώρα και την ημέρα που οι πάροχοι υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων συνηθίζουν να προβάλλουν παιδικά προγράμματα που απευθύνονται σε ανηλίκους και β) την ώρα και την μέρα που οι ανήλικοι είναι πιθανό να παρακολουθούν τηλεόραση», άρθρο 5 παρ 3 της ΥΑ 106/2019, το οποίο ορίζει: «Στις σειρές συνεχείας, η κατάταξη και η αντίστοιχη σήμανση μπορεί να είναι διαφορετική για κάθε, αυτοτελές ή μη μεταδιδόμενο πρόγραμμα των σειρών αυτών».

3. Η Προστασία της παιδικής ηλικίας έχει αναχθεί σε αντικείμενο ιδιαίτερης μέριμνας του συντακτικού νομοθέτη, ο οποίος με το άρθρο 21  την έθεσε «υπό την προστασία του κράτους» (παρ 1), το οποίο σύμφωνα με τις ίδιες διατάξεις υποχρεούνται να λαμβάνει «ειδικά μέτρα για την προστασία της νεότητας(παρ 4)». Οι διατάξεις που αφορούν την προστασία της παιδικής ηλικίας είναι αναγκαστικού δικαίου ( ΣΤΕ 2572/2015 )δημόσιας τάξης κατά την έννοια του άρθρου 3 του Αστικού Κώδικα σύμφωνα με το οποίο: «Η ιδιωτική βούληση δεν μπορεί να αποκλείσει την εφαρμογή κανόνων δημόσιας τάξης»)

Η θέσπιση από τον Εθνικό νομοθέτη ειδικών ρυθμίσεων για τα ανήλικα πρόσωπα έχει ως προφανή βάση το δεδομένο της κοινής πείρας ότι αυτά αποτελούν μια ευάλωτη και ευαίσθητη κοινωνική ομάδα που λόγω της συναισθηματικής και ψυχικής ανωριμότητας τους, της έλλειψης εμπειριών και της μη ανεπτυγμένης κρίσης, είναι περισσότερο( επιρρεπή) σε άκριτη υιοθέτηση και μίμηση αλλότριων συμπεριφορών, ιδίως συμπεριφορών που προβάλλονται από τηλεοράσεως και εκλαμβάνονται (από τους ανήλικους) ως κανονικές και συνήθεις.

Η παράβαση των διατάξεων περί προστασίας ανηλίκων δεν στοιχειοθετείται μόνο με την προβολή πορνογραφικών σκηνών ή σκηνών άσκοπης βίας, ο δε κίνδυνος προκλήσεως βλάβης στους ανηλίκους είναι δυνατόν να προκύπτει από το όλο περιεχόμενο της εκπομπής.

Η χρήση κατάλληλης σήμανσης προειδοποιεί καταλλήλως τους έχοντες τη γονική μέριμνα για την ενδεχόμενη αρνητική επίδραση από την παρακολούθηση του προγράμματος στους ανηλίκους τηλεθεατές ,ώστε να ασκήσουν την κατά την κρίση τους προσήκουσα επίβλεψη, ενώ αντίθετα η μη ορθή σήμανση μίας εκπομπής εμποδίζει τους γονείς να αποκλείσουν την παρακολούθηση της από τα ανήλικα παιδία τους. Ως εκ του, έχει κριθεί από το ΣΤΕ ότι η προβολή εκπομπής σε ώρα κατά την οποία οι ανήλικοι συνήθως παρακολουθούν τηλεόραση με αναντίστοιχη σε σχέση με το περιεχόμενο της σήμανσης δεν εξασφαλίζει επαρκώς την προστασία τους.

Κρίθηκε από το ΣΤΕ ότι υπήρξε αναντιστοιχία μεταξύ της σήμανσης και του περιεχομένου εκπομπής και της ώρας μετάδοσης της, δεδομένου ότι ήταν πιθανή η παρακολούθηση της από ανηλίκους, το δε περιεχόμενο της εκπομπής δεν άρμοζε σε εκπομπή που απευθυνόταν σε αόριστο αριθμό ατόμων μέσω της τηλεόρασης που ασκεί άμεση επίδραση στους τηλεθεατές, ειδικά όταν αυτοί είναι μικρής ηλικίας (ανήλικοι) και επηρεάζονται εύκολα από τα μηνύματα που δέχονται λόγω έλλειψης ωριμότητας και κριτικής σκέψης. Επιπρόσθετα η προβολή από εκπομπές συγκεκριμένων προτύπων εμφάνισης και συμπεριφοράς, μπορεί ενόψει του έντονα επιδραστικού χαρακτήρα του μέσου προβολής , να ασκήσει ιδιαίτερη επιρροή στην ανάπτυξη της προσωπικότητας των ανηλίκων και μάλιστα εκείνων που βρίσκονται στο ευαίσθητο στάδιο πνευματικής και συναισθηματικής ωρίμανσης της προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας. Όταν μία εκπομπή μεταδίδεται σε χρονικό διάστημα στο οποίο εν δυνάμει τηλεθεατές του τηλεοπτικού προγράμματος είναι ως επί το πλείστον, κατά το συνήθως συμβαίνον, νεαρά και ανήλικα άτομα, που αποτελούν ευάλωτη στον επηρεασμό και επιρρεπή στον μιμητισμό κοινωνική ομάδα, ελλοχεύει ο κίνδυνος εξοικείωσης τους με τις περιγραφόμενες στην εκπομπή πράξεις, ενώ δεν μπορεί να αποκλεισθεί η συμπωματική παρακολούθηση της εκπομπής από ανήλικα άτομα. Οι υπουργοί Παιδείας των τελευταίων 30 ετών θα έπρεπε να είχαν στείλει στους διευθυντές όλων των τηλεοπτικών καναλιών προς γνώση και συμμόρφωση τους τις ανωτέρω διατάξεις / ρυθμίσεις για την προστασία των ανηλίκων μαθητών. Αναμένω με ενδιαφέρον το σχόλιο της νυν υπουργού .

Γιώργης Τρανταλίδης

Δικηγόρος